Η ημέρα της επιστροφής στο σχολείο συνήθως περιγράφεται ως ένα θετικό ορόσημο. Για την οικογένεια σηματοδοτεί την επαναφορά μιας καθημερινότητας που είχε διακοπεί. Για το σχολείο είναι η επιστροφή ενός μαθητή στην τάξη. Για το ίδιο το παιδί, όμως, η επιστροφή είναι συχνά πιο σύνθετη.
Το σχολείο που άφησε πίσω του εξακολουθεί να βρίσκεται εκεί. Η ίδια αίθουσα, οι ίδιοι διάδρομοι, το ίδιο προαύλιο. Ωστόσο, το παιδί που επιστρέφει δεν είναι ακριβώς το ίδιο παιδί που έφυγε πριν από μήνες.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη πρόκληση της σχολικής επανένταξης: η προσπάθεια να βρεθεί ξανά μια θέση σε ένα περιβάλλον που παρέμεινε σταθερό και «παγωμένο», ενώ η προσωπική εμπειρία άλλαξε.
Η επιστροφή δεν ξεκινά την πρώτη μέρα στο σχολείο
Συχνά μιλάμε για την «επιστροφή» σαν να πρόκειται για ένα γεγονός που συμβαίνει σε μια συγκεκριμένη ημερομηνία. Στην πραγματικότητα, η διαδικασία ξεκινά πολύ νωρίτερα. Ξεκινά όταν το παιδί αρχίζει να σκέφτεται πώς θα είναι η πρώτη μέρα.
«Θα τα πάω καλά στα μαθήματα;»
«Θα έχω ενέργεια;»
«Θα θυμάμαι αυτά που έμαθαν οι άλλοι όσο έλειπα;»
«Θα με αντιμετωπίζουν όπως πριν;»
Αυτά τα ερωτήματα δεν εκφράζουν απαισιοδοξία, εκφράζουν αγωνία. Είναι ερωτήματα προσαρμογής. Αφορούν τη θέση που θα έχει το παιδί μέσα στην τάξη, στην παρέα και στη σχολική ζωή. Η διεθνής βιβλιογραφία περιγράφει την επιστροφή στο σχολείο ως μια διαδικασία κατά την οποία τα παιδιά προσπαθούν ταυτόχρονα να επανασυνδεθούν με την εκπαίδευση, να επαναδιαπραγματευτούν τις κοινωνικές τους σχέσεις και να διαχειριστούν τις συνέπειες της θεραπείας στην καθημερινότητά τους.
Η κούραση δεν είναι απλώς κούραση
Ένα από τα ζητήματα που αναφέρονται συχνότερα είναι η κόπωση, η οποία, όμως, αντιμετωπίζεται σαν μια καθαρά σωματική δυσκολία. Στην πράξη, επηρεάζει πολύ περισσότερα.
Όταν ένα παιδί κουράζεται γρηγορότερα, δεν δυσκολεύεται μόνο να παρακολουθήσει το μάθημα. Μπορεί να δυσκολεύεται να παραμείνει στο διάλειμμα με τους φίλους του, να συμμετάσχει σε μια ομαδική δραστηριότητα ή να διατηρήσει την ίδια παρουσία στην τάξη που είχε παλαιότερα. Η κόπωση επηρεάζει την κοινωνική συμμετοχή, την αυτοπεποίθηση και την αίσθηση ότι μπορεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της ημέρας. Για τον λόγο αυτό, η σχολική επανένταξη δεν πρέπει να αξιολογείται μόνο με βάση τη φοίτηση ή την ακαδημαϊκή επίδοση, αλλά και με βάση το κατά πόσο το παιδί μπορεί να συμμετέχει ουσιαστικά στη ζωή του σχολείου.
Το πιο δύσκολο δεν είναι πάντα το μάθημα
Όταν μιλάμε για επιστροφή στο σχολείο, η συζήτηση στρέφεται συνήθως γύρω από την ύλη που χάθηκε. Ωστόσο, οι μελέτες δείχνουν ότι τα παιδιά συχνά ανησυχούν περισσότερο για τις σχέσεις τους παρά για τα μαθήματα.
«Πώς θα αντιδράσουν οι συμμαθητές μου;»
«Θα κάνουν ερωτήσεις;»
«Θα αποφεύγουν το θέμα;»
«Θα μου συμπεριφέρονται διαφορετικά;»
«Θα με έχουν ακόμη φίλο;»
«Θα με κοροϊδεύουν για τα μαλλιά μου;»
Η ανησυχία αυτή δεν αφορά μόνο την αποδοχή. Αφορά την ανάγκη να συνεχίσει κανείς να ανήκει σε μια ομάδα. Διότι η απουσία από το σχολείο δεν σημαίνει μόνο απουσία από τα μαθήματα. Σημαίνει απουσία από συζητήσεις, αστεία, κοινές εμπειρίες και μικρές καθημερινές στιγμές που χτίζουν τις φιλίες.
Τα μαλλιά δεν είναι το θέμα. Η εξωτερική εμφάνιση γίνεται πολλές φορές σύμβολο μιας βαθύτερης αγωνίας που αφορά την ταυτότητα και την κοινωνική αποδοχή. Η σύγχρονη βιβλιογραφία αναγνωρίζει ότι οι αλλαγές στην εικόνα του σώματος επηρεάζουν την αυτοεικόνα και τη διαδικασία κοινωνικής επανένταξης, ιδιαίτερα κατά την πρώτη περίοδο επιστροφής.
Τι βοηθά πραγματικά;
Ένα από τα πιο σταθερά ευρήματα της έρευνας είναι ότι η «επιτυχημένη επιστροφή» δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το παιδί. Εξαρτάται από το περιβάλλον που το υποδέχεται.
Όταν υπάρχει επικοινωνία ανάμεσα στην οικογένεια, το σχολείο και την ομάδα υγείας, όταν οι εκπαιδευτικοί γνωρίζουν τι χρειάζεται να κάνουν και όταν οι συμμαθητές έχουν λάβει κατάλληλη ενημέρωση, η προσαρμογή γίνεται πιο ομαλή. Οι σχετικές μελέτες δείχνουν ότι τέτοιες παρεμβάσεις βελτιώνουν τη συνεργασία, μειώνουν τις παρεξηγήσεις και διευκολύνουν την κοινωνική ένταξη του παιδιού.
Πίσω από αυτές τις παρεμβάσεις, όμως, βρίσκεται μια ευρύτερη ανάγκη: η επιστροφή στο σχολείο να γίνεται με τρόπο που να λαμβάνει υπόψη την εμπειρία που έχει προηγηθεί. Να μην απαιτείται από το παιδί να επιστρέψει σαν να μην προηγήθηκε τίποτα.
Βιβλιογραφία
Thompson, A. L., Christiansen, H. L., Elam, M., Hoag, J., Irwin, M. K., Pao, M., Voll, M., Noll, R. B., & Kelly, K. P. (2015). Academic continuity and school reentry support as a standard of care in pediatric oncology. Pediatric Blood & Cancer, 62(Suppl. 5).
Wang, M.-J., Dzifa, K. L., Lei, J., Kan, X., & Zhang, R.-X. (2024). The experiences of children and adolescents with cancer returning to school: A qualitative meta-synthesis. Journal of Pediatric Nursing, 76, 140-149.
