Γίνομαι δότης μυελού

Τα βασικά της μεταμόσχευσης

Οι εθελοντές δότες μυελού των οστών καταγράφονται σε αρχεία δοτών στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

Αιματολογικά νοσήματα και δότες

Ένας μεγάλος αριθμός συνανθρώπων μας, μεταξύ των οποίων πολλά παιδιά, πεθαίνει από σοβαρά αιματολογικά νοσήματα, γιατί ο μυελός τους, το εργοστάσιο που φτιάχνει τα κύτταρα του αίματός τους, παρουσιάζει σοβαρή βλάβη.

Η εξέλιξη της επιστήμης δίνει σήμερα τη δυνατότητα σε εμάς να σώσουμε αυτούς τους ανθρώπους, προσφέροντας κάτι από τον εαυτό μας.

Καθένας μας μπορεί να είναι ο ένας και μοναδικός συμβατός δότης για έναν ασθενή που έχει ανάγκη μεταμόσχευσης αιμοποιητικών κυττάρων.

Ωστόσο, είναι εξαιρετικά σημαντικό να είναι κανείς απολύτως βέβαιος για την απόφαση να γίνει δότης. Άτομα που έχουν αμφιβολίες ή εγγράφονται κάτω από συναισθηματική ή άλλη πίεση, χωρίς να είναι σίγουρα αν είναι πραγματικά πρόθυμα να προχωρήσουν, θα πρέπει να κατανοήσουν ότι δίνουν ψεύτικες ελπίδες στους ασθενείς.

Οργανωμένο διεθνές σύστημα μεταμόσχευσης

Μια μεταμόσχευση είναι αποτέλεσμα μιας πολύπλοκης διαδικασίας, την οποία διεκπεραιώνει ένα διεθνώς οργανωμένο σύστημα, σύμφωνα με τους κανόνες που καθορίζει η Παγκόσμια Ένωση Αρχείων Δοτών Μυελού των Οστών (World Marrow Donor Association – WMDA).

Στο σύστημα αυτό συνεργάζονται:

  • Τα κέντρα δοτών, που στρατολογούν τους εθελοντές, ελέγχουν τον ιστικό τύπο τους και διατηρούν εμπιστευτικά αρχεία για αυτούς.
  • Οι δεξαμενές εθελοντών δοτών μυελού των οστών, που συντονίζουν τη διαδικασία αναζήτησης σε αρχεία με τους ιστικούς τύπους των εθελοντών.
  • Τα αιματολογικά-μεταμοσχευτικά κέντρα, που πραγματοποιούν τις μεταμοσχεύσεις.

Με τα σημερινά δεδομένα (αριθμό εθελοντών και ασθενών που χρειάζονται δότη ετησίως), 1 στους 15.000 εθελοντές θα κληθεί να δώσει τελικά μυελό για ασθενή.

Η κατάσταση στην Ελλάδα

Ελληνικά μεταμοσχευτικά κέντρα που έχουν διεθνή άδεια λειτουργίας για πραγματοποίηση μη συγγενικών μεταμοσχεύσεων μυελού των οστών λειτουργούν στο:

Από το τέλος του 2002, λειτουργεί μια κεντρική δεξαμενή δοτών μυελού των οστών στον Εθνικό Οργανισμό Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ), ο οποίος συντονίζει όλες τις μεταμοσχεύσεις αιμοποιητικών κυττάρων στην Ελλάδα.

Πώς γίνεστε δότης μυελού των οστών

Πρέπει να είστε 18-55 ετών, υγιής και να ακολουθήσετε μια απλή και μη επώδυνη διαδικασία.

Χαρακτηριστικά δοτών

Για να γίνετε εθελοντής δότης πρέπει:

  • Να είστε 18-55 ετών.
  • Να μην έχετε ιστορικό μεταδοτικών νοσημάτων, νεοπλασιών ή καρδιοπαθειών.

Πού απευθύνεστε

Ενημερωθείτε σχετικά με τη δωρεά μυελού των οστών και συμπληρώστε τη σχετική αίτηση online σε έναν από τους παρακάτω οργανισμούς:

  • Χάρισε Ζωή – Κέντρο Ενημέρωσης & Προσέλκυσης Εθελοντών Δοτών Μυελού των Οστών Πανεπιστημίου Πατρών (ΚΕΔΜΟΠ)
  • Τράπεζα Εθελοντών Δοτών Μυελού των Οστών του Συλλόγου Όραμα Ελπίδας.

Η διαδικασία βήμα-βήμα

Η διαδικασία είναι απλή και ανώδυνη:

  • Συμπληρώνετε ένα ερωτηματολόγιο με ιατρικές πληροφορίες, από τις οποίες κρίνεται η καταλληλόλητά σας για να συμπεριληφθείτε στους εθελοντές.
  • Συμπληρώνετε ένα έντυπο με προσωπικά στοιχεία (ονοματεπώνυμο, διεύθυνση, τηλέφωνο, κ.λπ.), τα οποία παραμένουν αυστηρά εμπιστευτικά.
  • Υπογράφετε τη δήλωση συγκατάθεσης, στην οποία εκφράζετε την επιθυμία σας να συμπεριληφθείτε στους εθελοντές. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεσμεύεστε να ακολουθήσετε τα επόμενα βήματα της διαδικασίας αν βρεθείτε συμβατός με κάποιον ασθενή.
  • Υποβάλλετε δείγμα από το σάλιο σας, προκειμένου να καθοριστεί ο ιστικός τύπος σας (αντιγόνο HLA), για να μπορεί να συγκριθεί με εκείνους των ασθενών.

Καταγραφή σε εθνικά και διεθνή αρχεία

Ο ιστικός τύπος σας καταγράφεται στο αρχείο του Εθνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ) και το διεθνές αρχείο της Παγκόσμιας Ένωσης Αρχείων Δοτών Μυελού των Οστών (World Marrow Donor Association – WMDA). Παραμένετε στα αρχεία ως τα 55 σας έτη.

Έχετε το δικαίωμα να ζητήσετε τη διαγραφή σας οποιαδήποτε στιγμή, αλλά και την υποχρέωση να ενημερώνετε τον οργανισμό για τυχόν αλλαγές στην υγεία σας ή στα προσωπικά στοιχεία σας.

Πώς γίνεται η λήψη του μοσχεύματος

Το μόσχευμα συλλέγεται είτε μέσω αιμοληψίας είτε σε χειρουργείο με παρακέντηση στα οστά της λεκάνης.

Ιατρικές εξετάσεις δότη

Αν αναγνωριστείτε ως συμβατός δότης και εφόσον εξακολουθείτε να θέλετε να κάνετε δωρεά μυελού των οστών, γίνονται συμπληρωματικές εξετάσεις επιβεβαίωσης της συμβατότητας.

Μετά υποβάλλεστε σε ιατρικές εξετάσεις (check-up) για να επιβεβαιωθεί η καλή κατάσταση της υγείας σας.

Μπορείτε να ανακαλέσετε την απόφασή σας για δωρεά μυελού των οστών οποιαδήποτε στιγμή.

Λίγους μήνες μετά τη δωρεά, μπορείτε να ενταχθείτε ξανά στο αρχείο των εθελοντών.

Απομόνωση αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων

Η λήψη του μοσχεύματος γίνεται στο πλησιέστερο μεταμοσχευτικό κέντρο της περιοχής σας. Το μόσχευμα μετά υπόκειται σε επεξεργασία ώστε να απομονωθούν τα αρχέγονα (προγονικά) αιμοποιητικά κύτταρα.

Σε σπάνιες περιπτώσεις ανεπαρκούς εμφύτευσης του μοσχεύματος, μπορεί να σας ζητηθεί η λήψη επιπλέον ποσότητας κυττάρων για τον ίδιο ασθενή.

Κύτταρα από μυελό των οστών

Αν η πηγή των αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων είναι ο μυελός των οστών, τότε η λήψη τους γίνεται σε χειρουργείο από ειδικούς αιματολόγους με παρακέντηση στα οστά της λεκάνης. Η επέμβαση γίνεται υπό γενική ή ραχιαία αναισθησία.

Το ποσό του μυελού του συλλέγεται αποτελεί περίπου το 5% του συνόλου του μυελού του δότη και αναγεννάται γρήγορα, χωρίς να επηρεάζεται η γενική κατάστασή του.

Ο δότης επιστρέφει στο σπίτι του την επομένη της λήψης και το μόνο σύμπτωμα που παρουσιάζει είναι ένας ελαφρύς πόνος στο σημείο της παρακέντησης.

Κύτταρα περιφερικού αίματος

Αν χρησιμοποιηθούν κύτταρα περιφερικού αίματος, τότε η διαδικασία της λήψης κυττάρων είναι παρόμοια με μια απλή αιμοδοσία.

Λίγες μέρες πριν από την αιμοληψία, χορηγούνται στον δότη ειδικοί αυξητικοί παράγοντες, που έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση των προγονικών αιμοποιητικών κυττάρων.

Συχνές ερωτήσεις για τη δωρεά μυελού

Απαντάμε στις πιο συχνές ερωτήσεις σας σχετικά με τη δωρεά μυελού των οστών και τη συμβατότητα.

Τι είναι ο μυελός των οστών;

Είναι ο ρευστός ιστός που βρίσκεται μέσα στα οστά και περιέχει αρχέγονα (προγονικά) αιμοποιητικά κύτταρα, δηλαδή τις πρόδρομες μορφές των λευκών αιμοσφαιρίων, των ερυθρών αιμοσφαιρίων και των αιμοπεταλίων που κυκλοφορούν στο αίμα.

Αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα υπάρχουν σε μικρό ποσοστό και στο αίμα, ενώ αρκετά μεγάλος αριθμός τους υπάρχει και στο αίμα του ομφάλιου λώρου.

Ο μυελός των οστών δεν έχει σχέση με τον νωτιαίο μυελό, ο οποίος βρίσκεται στον νωτιαίο σωλήνα της σπονδυλικής στήλης και είναι ιστός του νευρικού συστήματος που σχετίζεται με νευρικές λειτουργίες και όχι με αιμοποίηση.

Τι είναι η μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων;

Αν ο μυελός των οστών δεν είναι επαρκής, έχει καταστραφεί ή έχει διηθηθεί από κακοήθη (καρκινικά) κύτταρα, εκδηλώνονται σοβαρότατα αιματολογικά νοσήματα, όπως λευχαιμία, μυελική απλασία κ.ά. Τα νοσήματα αυτά αντιμετωπίζονται με διάφορα φαρμακευτικά σχήματα.

Ωστόσο, πολλές φορές η μόνη θεραπεία είναι η μεταμόσχευση. Σε αυτή την περίπτωση, γίνεται αντικατάσταση του πάσχοντος μυελού με μυελό που θα δημιουργηθεί στον οργανισμό του ασθενούς αν του μεταμοσχευθούν αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα από συμβατό και υγιή δότη.

Τα αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα μπορεί να προέλθουν από:

  • Μυελό των οστών
  • Περιφερικό αίμα.
  • Ομφαλοπλακουντιακό αίμα.

Το προϊόν που συλλέγεται από τον μυελό ή το περιφερικό αίμα του δότη υφίσταται επεξεργασία. Το τελικό μόσχευμα από αιμοποιητικά κύτταρα χορηγείται στον ασθενή με ενδοφλέβια έγχυση (σαν μετάγγιση αίματος).

Όταν χρησιμοποιείται μόσχευμα ομφαλοπλακουντιακού αίματος, το αίμα συλλέγεται από τον ομφάλιο λώρο νεογέννητων. Στη συνέχεια υφίσταται επεξεργασία και φυλάσσεται κατεψυγμένο σε ειδικές τράπεζες ομφαλοπλακουντιακού αίματος. Χορηγείται και πάλι με ενδοφλέβια έγχυση.

Τι σημαίνει κατάλληλος / συμβατός δότης μυελού των οστών;

Για να είναι επιτυχημένη μια μεταμόσχευση, είναι απολύτως απαραίτητο ο δότης και ο λήπτης να έχουν ιστική συμβατότητα, δηλαδή ομοιότητα ως προς ειδικά μόρια, γνωστά ως αντιγόνα HLA (αντιγόνα ιστοσυμβατότητας, Human Leukocyte Antigen), που εκφράζονται πάνω στα κύτταρά τους.

Τα αντιγόνα HLA είναι διαφορετικά σε κάθε άτομο και καθορίζουν την ιστική ταυτότητά του, η οποία προσδιορίζεται σε ειδικά εργαστήρια ιστοσυμβατότητας από δείγμα αίματος.

Για να εκτιμηθεί η συμβατότητα μεταξύ δότη και λήπτη, γίνεται σύγκριση της ιστικής ταυτότητάς τους.

Χαρακτηριστικό των αντιγόνων HLA είναι ο τεράστιος πολυμορφισμός τους. Με βάση το σύστημα ομάδων αίματος ΑΒΟ, ένα άτομο κατατάσσεται σε 1 από 4 ομάδες αίματος (Α, Β, ΑΒ, Ο). Αν η κατάταξη γινόταν με βάση το HLA, θα υπήρχε τεράστιος αριθμός ομάδων. Άρα κατανοεί κανείς ότι η πιθανότητα ομοιότητας HLA δύο τυχαίων ατόμων είναι εξαιρετικά μικρή.

Πώς εντοπίζεται ένας συμβατός δότης;

Η πρώτη αναζήτηση κατάλληλου δότη για έναν ασθενή γίνεται μέσα στην οικογένειά του. Η αναζήτηση αυτή θα δώσει το ποθητό αποτέλεσμα για το 1/3 μόνον των ασθενών.

Για τους υπόλοιπους, πρέπει να αναζητηθεί μη συγγενής δότης ανάμεσα σε εθελοντές που έχουν εκφράσει την επιθυμία να δωρίσουν μυελό των οστών.

Για τον εντοπισμό κατάλληλων, αποδεκτά συμβατών μη συγγενών δοτών, απαιτείται η ύπαρξη μεγάλου αριθμού εθελοντών. Η αναζήτηση δοτών ανάμεσα σε άτομα με κοινή καταγωγή είναι αποτελεσματικότερη λόγω γενετικών ομοιοτήτων. Επομένως είναι επιτακτική η ανάγκη αύξησης των Ελλήνων δοτών προς όφελος των Ελλήνων ασθενών, αλλά και για την ουσιαστικότερη συμμετοχή της χώρας μας στη διεθνή προσπάθεια.

Η καταγραφή εθελοντών δοτών ξεκίνησε τη δεκαετία του 1970 στην Ολλανδία, τις ΗΠΑ και τη Μεγάλη Βρετανία. Σε κάθε κράτος, οι καταγεγραμμένοι εθελοντές συγκεντρώνονται σε ένα κεντρικό αρχείο, που αποτελεί την εθνική δεξαμενή της χώρας.

Τα στοιχεία δοτών μετά συγκεντρώνονται σε ένα διεθνές αρχείο που διατηρεί η Παγκόσμια Ένωση Αρχείων Δοτών Μυελού των Οστών (World Marrow Donor Association – WMDA). Σήμερα το αρχείο έχει περισσότερους από 38.000.000 καταγεγραμμένους εθελοντές και μονάδες ομφαλοπλακουντιακού αίματος. Όλες οι συνεργαζόμενες εθνικές δεξαμενές έχουν πρόσβαση σε αυτό το διεθνές αρχείο.

Η δωρεά είναι ανώνυμη;

Ναι, τουλάχιστον για 1 χρόνο. Ο δότης και ο λήπτης (ασθενής) ενημερώνονται μόνο για το φύλο, την ηλικία και τη χώρα προέλευσης του άλλου. Ωστόσο, ο δότης μπορεί να ενημερώνεται και για την εξέλιξη της πορείας του ασθενούς.

Μερικούς μήνες αργότερα, και ανάλογα με τους κανόνες που ισχύουν σε κάθε χώρα, μπορεί να επιτραπεί η ανταλλαγή ανώνυμης αλληλογραφίας μεταξύ δότη και λήπτη.

Αφού περάσει χρονικό διάστημα μεγαλύτερο του 1 έτους και το επιθυμούν και οι δύο, μπορεί να επιτραπεί η ανταλλαγή στοιχείων που αποκαλύπτουν την ταυτότητά τους.

Επιβαρύνομαι οικονομικά ως δότης;

Όχι. Οποιαδήποτε οικονομική επιβάρυνση (μετακινήσεις, απώλεια ημερομισθίων κ.λπ.) καλύπτεται από τον ασφαλιστικό φορέα του ασθενούς, χωρίς καμία συμμετοχή του δότη.

Σε καμία περίπτωση δεν επιτρέπεται οποιαδήποτε οικονομική προσφορά από τον ασθενή προς τον δότη.